Biến gánh nặng thành tài sản
Mỗi mùa thu hoạch, Việt Nam đối mặt với cùng một vấn đề: rơm rạ. Phần lớn bị đốt trên đồng, tạo khói và phát thải. Tuy nhiên, quan điểm về rơm rạ đang thay đổi. Dự án “Rice Straw-Based Circular Economy for Improved Biodiversity and Sustainability” (RiceEco) cho thấy rơm rạ không phải là rác thải, mà là nguyên liệu cho phân hữu cơ, nấm và phân bón hữu cơ.
Dữ liệu dự án RiceEco công bố tháng 2/2026 cho thấy cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn dựa trên rơm rạ có thể giảm phát thải tới 36% đồng thời tạo giá trị kinh tế mới cho nông dân.
Từ đốt đồng đến hợp tác xã sinh thái
Một trong những ví dụ cụ thể nhất đến từ Hợp tác xã New Green Farm. Với hỗ trợ của IRRI và đối tác, hợp tác xã này chuyển rơm rạ thành nấm, phân hữu cơ và sản xuất lúa phát thải thấp. Cách tiếp cận này không chỉ giảm chi phí nông nghiệp mà còn tạo ra doanh nghiệp tuần hoàn bền vững.
Tại Cần Thơ, IRRI và cơ quan nông nghiệp địa phương ra mắt mô hình nông nghiệp tuần hoàn được nhân rộng ở cấp hợp tác xã và trao tặng máy trộn phân hữu cơ tự hành. Công nghệ này cho phép ủ phân rơm rạ cơ giới và trộn vi sinh để phân hủy nhanh.
Công nghệ đằng sau kinh tế tuần hoàn
Kinh tế tuần hoàn rơm rạ không chỉ là thu gom rơm. Nó đòi hỏi chuỗi công nghệ: cắt nhỏ, ủ phân cơ giới, bổ sung vi sinh và đóng gói. Tại Bắc Ninh, ứng dụng sản phẩm sinh học trong vụ xuân 2026 không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp giải quyết vấn đề phụ phẩm sau thu hoạch và giảm đốt rơm rạ trên đồng.
Cách tiếp cận này phù hợp với chiến lược quốc gia Net Zero. Quản lý rơm rạ bền vững được xem là mắt xích quan trọng để nông nghiệp Việt Nam đạt cam kết Net Zero, đồng thời mở ra cơ hội kinh tế cho hàng triệu hộ trồng lúa.
Quy mô và áp dụng
Thách thức chính của kinh tế tuần hoàn rơm rạ là quy mô. Ủ phân cần thời gian, không gian và thiết bị. Không phải hợp tác xã nào cũng có năng lực quản lý quá trình này. Tuy nhiên, thành công của New Green Farm và mô hình Cần Thơ cho thấy khi công nghệ và hỗ trợ có sẵn, rơm rạ có thể chuyển từ gánh nặng thành nguồn thu nhập.
Nếu mô hình này được nhân rộng, rơm rạ có tiềm năng trở thành thành phần quan trọng trong kinh tế nông thôn Việt Nam—không phải như một mặt hàng đơn lẻ, mà như một phần của hệ thống nông nghiệp tuần hoàn rộng lớn hơn.